Như phần lớn các làng quê ở xứ Đàng Trong, xưa kia các cư dân Việt theo chân đoàn quân Nam tiến của vua Lê Thánh Tông đi dẹp giặc, sau khi giặc tan, được phép Vua cho ở lại xây dựng làng, ấp. Tiếp đến, là các đoàn lưu dân Đàng Ngoài theo Chúa Tiên Nguyễn Hoàng và  các Chúa Nguyễn kế nhiệm, như: Chúa Sãi, Chúa Thượng, Chúa Hiền vào Đàng Trong để khai canh, khai cư  lập nên làng xóm. Khi an cư, lạc nghiệp, cư dân Việt tưởng nhớ tiền nhân, đã góp công, góp của lập Đình làng để thờ cúng tổ tiên và những người có công khai phá vùng đất mới, theo lẽ đạo của người Việt là : “Tiền hiền khai khẩn, hậu hiền khai cơ” ( Tiền hiền là những người có công quy dân lập làng,ấp; hậu hiền có công xây dựng các công trình có tính cách làm nền móng (cơ là nền móng) cho làng, xã như đình, chùa, lăng, miếu….) Đình làng Khương Hội ra đời cũng nằm trong chảy tâm tưởng ấy.

Theo các vị cao niên trong vùng, đình làng Khương Hội được xây dựng cách nay khoảng 3-4 thế kỉ, tọa lạc trên một khu đất cao của làng, mặt xây về hướng đông. Lúc đầu, đình được làm bằng tranh tre, sau đó được xây dựng bằng đá, trát vôi mái lợp ngói âm dương; các cấu kiện bằng gỗ mít do những nghệ nhân làng mộc Văn Hà (Tam Thành, Phú Ninh )  Tam Hòa (Núi Thành) tạo nên. Tiền hiền của đình là người tộc Trần, sau đó dần dần các họ tộc hậu hiền khác đến sinh sống và thờ tự tại đây. Hằng năm đình làng Khương Hội tế lễ hai lần theo tục lệ Xuân - Thu nhị kì.

Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nổ ra, đình là nợi tụ họp của những người yêu nước trong làng để bàn việc chống giặc, thực dân Pháp và tay sai đã nhiều lần đốt phá làng xóm, ngôi đình cũng bị chúng tàn phá. Sau khi, địa phương có chi bộ Đảng, đình là nơi tập họp nhân dân để tuyên truyền về đường lối, chủ trương của Đảng. Năm 1940 - 1945, đồng chí Trần Quế trực tiếp chỉ đạo thành lập các tổ chức kháng chiến, bí mật tập luyện , rèn đúc vũ khí để chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8 năm 1945. Trong 9 năm ( 1946-1954) kháng chiến chống Pháp , đình Khương Hội được chọn làm cơ quan hành chính của huyện.

  Từ năm 1965 đến 1969 - thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước, đình làng Khương Hội được chọn làm trạm phẫu tiền phương của huyện đội Nam Tam kỳ. Sau đó, địch phát hiện hoạt động của ta nên đã đốt phá ngôi đình.

Sau ngày 30/4/1975, quê hương giải phóng, nhân dân thôn Thọ Khương dựng lại ngôi đình bằng xi măng, lợp ngói, và gần đây vào năm 2009, một lần nữa bà con nhân dân Thọ Khương đồng ưng, đồng tâm, hiệp lực xây dựng lại ngôi đình khang trang, rộng rãi hơn .

Ngày nay, Đình là nơi tế lễ trong năm vào các dịp xuân- Thu và Giỗ tổ Hùng Vương ( 10/3 âm lịch); sân đình là nơi hội họp, sinh hoạt, vui chơi của nhân dân  nhất là vào các dịp Tết Nguyên Đán, Ngày Lễ,... bà con nam phụ lão ấu tề tựu về đây, trước là tưởng nhớ đức công của các bậc tiền hiền sau là thắt chặt tình làng nghĩa xóm, bồi đắp tình yêu thương cùng nhau xây dựng quê hương ngày càng tươi đẹp.

Khi nhắc về vùng đất Tam Hiệp anh hùng, trong đó có làng quê  Thọ Khương, sinh thời đồng chí Võ Chí Công đã từng nói và đã viết: “…Những địa danh quen thuộc và thân thương như: “Thọ Khương, Vân Trai, Phái Nhơn, Vĩnh Đại… tôi mãi mãi còn nhớ vào những năm 1939 – 1942 về nơi đây tôi, đồng chí Nguyễn Sắc Kim và một số đồng chí tỉnh khác thường xuyên lui tới, ăn ở, được đồng bào, đồng chí nuôi nấng bảo vệ an toàn nhất để chúng tôi đi các phủ, huyện trong tỉnh củng cố tổ chức Đảng và xây dựng phong trào cách mạng lúc bấy giờ.

Mỗi khi trở về thăm quê hương Tam Hiệp, tôi rất xúc động trước tình cảm sâu đậm, sự gắn bó keo sơn, lòng kiên trung của đồng bào, đồng chí ở đây đối với Đảng và cách mạng trong thời kỳ khó khăn, gian khổ nhất”. (trích trong thư đồng chí Võ Chí Công gửi cho nhân dân và Đảng bộ Tam Hiệp vào ngày 24/3/2008)

***

A1: Cổng vào Đình Khương Hội bây giờ

A2: Đình Khương Hội bây giờ có cổng chính

A3: Bia di tích Đình làng Khương Hội

A4: Ảnh Đình  Khương  Hội xây dựng sau ngày giải phóng 1975 – thời kỳ Hợp tác xã nông nghiệp nay đã hư hỏng và đã thasodowx để xây dựng Đình mới